Natuurlijke kleuren uit Oaxaca: hoe weefsters garen verven
Van cochenille tot indigo: welke planten en insecten de kleuren leveren in het weefwerk van Oaxaca, en waarom ze er nog steeds worden gebruikt.

Niet alle kleur komt uit een bloem
Wie denkt aan natuurlijke kleurstoffen in Mexico, denkt al snel aan bloemen. Toch komt een van de belangrijkste rode kleurstoffen van het land niet van een plant, maar van een insect. Cochenille is een schildluis die op cactussen van het geslacht *Opuntia* leeft. Het vrouwtje wordt gedroogd en fijngemalen, en levert een rode tot karmijnrode verf. Om die reden is het geen bloemenverhaal, maar een verhaal over wat er op en rond de plant leeft.
De techniek is in de hele regio al eeuwen bekend. Mesoamerikaanse volkeren verfden stoffen met plantaardige en dierlijke materialen, en cochenille was ook een belangrijk handelsproduct. Dat maakt het begrijpelijk dat de kleur in het weefwerk van Oaxaca nog steeds een rol speelt.
Weefsters en hun werkwijze
In Oaxaca werken veel weefsters uit zapotekse gemeenschappen, onder meer in en rond Teotitlán del Valle. Ze gebruiken traditionele weefgetouwen en verven het garen vaak zelf. De kleurstoffen komen uit planten, insecten en mineralen uit de omgeving. Het verven gebeurt in stappen: het garen wordt gebeitst zodat de kleur blijft zitten, daarna in een bad met de kleurstof gelegd, en tot slot gedroogd. Hoe lang het garen in het bad blijft en welke mordant er gebruikt wordt, bepaalt de uiteindelijke tint.
De kleurstoffen verschillen per gemeenschap en per familie, en veel kennis wordt mondeling doorgegeven. Voor een lezer die de oorsprong van een weefsel wil begrijpen, is dat het belangrijkste: de kleur is het resultaat van een kennis die van generatie op generatie wordt overgedragen.
Cempasúchil en de rol van inheemse planten
Cempasúchil, de Mexicaanse goudsbloem (*Tagetes erecta*), is vooral bekend van de altaren voor Dia de los Muertos, waar de oranje bloemen de weg naar de overledenen moeten wijzen. Haar kleur is ook bruikbaar als gele tot oranje verf, al is ze in de traditionele weefkunst minder centraal dan cochenille of indigo. Indigo, afkomstig van inheemse indigoplanten, levert de blauwtinten die al eeuwen in de regio worden gebruikt.
Dat de bloem zo sterk met de Dodendag verbonden is, toont vooral hoe kleur in de Mexicaanse cultuur een betekenis draagt die verder gaat dan esthetiek. Dezelfde kleur die op een altaar staat, kan ook in een weefsel terugkomen.
Waarom natuurlijke kleur blijft
Synthetische kleurstoffen zijn sinds de negentiende eeuw goedkoper en makkelijker te gebruiken, en ze hebben natuurlijke verven grotendeels verdrongen. In Oaxaca worden natuurlijke kleuren toch bewaard, onder meer omdat ze gekoppeld zijn aan de identiteit van de gemeenschap en aan de toeristische markt voor ambachtelijk textiel. Een gewoon geverfd stuk kan dezelfde functie hebben, maar het verhaal achter de kleur verschilt.






