Thee in Georgië: de tamada bepaalt het ritme

In Georgië wordt thee niet even snel gedronken. De drank hoort bij de tafel, en die tafel heeft een leider: de tamada. Hij bepaalt wie wanneer spreekt, wanneer er gedronken wordt en waarover het gesprek gaat. Zonder tamada geen feest, geen diner, geen gastvrijheid.

De tamada als dirigent van de tafel

De tamada is de gastheer die het ritueel leidt. Hij heft het glas, houdt een toespraak en geeft daarna het woord door. Elk glas heeft een onderwerp: vrede, vriendschap, de overledenen, de gasten. Wie te vroeg drinkt of te lang praat, wordt vriendelijk gecorrigeerd. De tamada is geen ceremoniemeester die een programma afwerkt, maar iemand die de sfeer bewaakt en zorgt dat niemand zich buitengesloten voelt.

Thee komt op tafel wanneer de maaltijd voorbij is of wanneer er geen wijn gedronken wordt. In sommige streken is thee het drankje voor de ochtend en voor de gasten die niet tegen alcohol kunnen. De tamada schenkt dan zelf in, of geeft de kan door aan de oudste aan tafel. Dat doorgeven is geen formaliteit: het is een teken dat de gastheer de controle deelt.

Svaneti: thee op open vuur

In de bergregio Svaneti, in het noordwesten van Georgië, wordt thee nog vaak op open vuur gezet. De ketel hangt boven de haard, het water komt van een bergbeek en de thee wordt gemaakt van kruiden die in de omgeving groeien: wilde tijm, bergmunt, soms dennennaalden. De rook van het vuur trekt in het water en geeft de thee een licht bittere, rokerige smaak.

Dat vuur is niet alleen voor de thee. In de lange winters van Svaneti is de haard het hart van het huis. Mensen verzamelen zich er, vertellen verhalen en drinken thee tot de ketel leeg is. De thee is er geen luxeproduct maar een manier om warm te blijven en om gasten te ontvangen die soms uren moeten lopen over bergpaden.

Wat je merkt als gast

Wie in Georgië op bezoek komt, krijgt thee of wijn aangeboden nog voor hij zijn jas uit heeft. Weigeren kan, maar dan volgt er meestal een tweede aanbod. De tamada zal vragen waar je vandaan komt en waarom je hier bent. Antwoord je kort, dan is het gesprek snel voorbij. Vertel je iets over jezelf, dan krijg je een glas en een verhaal terug.

In Svaneti is dat niet anders, al is de tafel er kleiner en stiller. De thee wordt ingeschonken zonder veel woorden. De tamada is er vaak de oudste man van het huis, maar niet altijd: ook vrouwen kunnen de rol opnemen, zeker wanneer er geen mannen thuis zijn. Wat blijft, is de regel dat niemand drinkt voor de tamada het glas heft.

Geen vast recept

Er bestaat geen standaardthee in Georgië. In de steden drinkt men zwarte thee uit een zakje, in de bergen kruidenthee van het vuur. Wat de twee verbindt, is het ritueel: de kan op tafel, de tamada die inschenkt, en de gast die wacht tot hij aan de beurt is. Wie dat ritueel respecteert, merkt dat thee in Georgië nooit alleen thee is.