Het ritme van de Andes in de straten van La Paz

De instrumenten die de hoogte hoorbaar maken

Op het Plaza Murillo, het politieke hart van La Paz, klinkt 's ochtends vaak het geluid van de bombo, een grote trommel die met een vilten klopper wordt geslagen. De dreun is laag en draagt ver over het plein. Samen met de quena, een fluit van riet of hout, en de charango, een klein snaarinstrument dat traditioneel van een gordeldierhuid werd gemaakt, vormt de bombo de kern van wat je in de straten hoort.

De quena heeft een schril, doordringend geluid dat boven het verkeer uitkomt. De charango klinkt helder en tinkelend, met een hoge toon die de melodie draagt. De bombo zorgt voor het ritme dat je eerder voelt dan hoort. Samen spelen ze niet zomaar muziek: ze vertalen de akoestiek van de Andes naar de stad.

Aymara- en Quechua-ritmes in de stad

De muziek die op straat klinkt, komt uit de Aymara- en Quechua-tradities van het Boliviaanse hoogland. Ritmes zoals de huayno en de morenada hebben wortels in de gemeenschappen rond het Titicacameer, maar hebben zich in La Paz aangepast aan het stadsleven. De morenada, oorspronkelijk een dansritme uit de mijnstreken, wordt nu op pleinen gespeeld met een zwaarder, bijna slepend ritme. De huayno is sneller en vrolijker, vaak met een tweestemmige zang erbovenop.

Wat opvalt, is dat de muzikanten vaak geen vaste plek hebben. Ze trekken van het Plaza Murillo naar de straten van Miraflores, een wijk die tegen de heuvels aan ligt. Daar, tussen de universiteitsgebouwen en de marktjes, spelen ze voor een publiek dat bestaat uit studenten, verkopers en voorbijgangers. De muziek past zich aan de ruimte aan: op een open plein klinkt de quena verder, in een smalle straat overheerst de bombo.

Waarom het ritme verandert

De uitvoering verschilt per plek en per gelegenheid. Tijdens feesten zoals Gran Poder in mei of juni trekken duizenden muzikanten en dansers door de straten, met grote groepen bombos en blazers. Op gewone dagen is het intiemer: een trio of kwartet, soms aangevuld met een zampoña (panfluit). De muzikanten spelen vaak op bestelling, voor een paar bolivianos, en stemmen hun repertoire af op wat het publiek herkent.

Die aanpassing is geen verlies van traditie, maar een voortzetting ervan. De Andesmuziek is altijd al veranderd door migratie en contact. In La Paz, een stad op 3.600 meter hoogte, is de straatmuziek een dagelijks ritueel dat de hoogte en de geschiedenis hoorbaar maakt. Wie goed luistert, hoort in de quena de wind van het hoogland en in de bombo de stap van wie loopt.