Streaming verandert ons kijkritme, maar lineaire tv houdt stand

Streaming heeft het tv-kijken uit het vaste avondslot gehaald. Waar een serie vroeger wekelijks op een vast uur kwam, bepaalt de kijker nu zelf wanneer hij een reeks afwerkt. Dat verandert niet alleen het ritme, maar ook hoe reeksen worden gemaakt en hoe erover gepraat wordt.

Van wekelijks naar alles tegelijk

Het duidelijkste verschil zit in de seizoensstructuur. Lineaire zenders bouwen een seizoen op met een vaste cadans: elke week een aflevering, een cliffhanger op het einde, en dan een week wachten. Streamingdiensten zetten vaak een volledig seizoen in één keer online. Daardoor verdwijnt de functie van de cliffhanger als weekopener: wie wil, kijkt meteen door.

Dat beïnvloedt ook de spoilercultuur. Bij een wekelijkse uitzending weet iedereen dat hij maandagavond moet kijken om maandag op het werk mee te kunnen praten. Bij een release in één keer kijkt iedereen op een ander moment. Wie traag is, loopt het risico op spoilers zodra hij sociale media opent. Het gesprek over een reeks valt uiteen in groepjes die op verschillende snelheden kijken.

Het tweede scherm en het einde van het avondritueel

Het tweede scherm is intussen normaal: kijkers volgen de aflevering en scrollen tegelijk op hun telefoon. Dat maakt van tv-kijken minder een gedeeld ritueel en meer een activiteit die naast andere dingen gebeurt. Lineaire televisie speelt daarop in met live-evenementen, sport en programma's die je op het moment zelf moet zien om er iets aan te hebben.

Toch is het avondritueel niet verdwenen. Het is verschoven. In plaats van om 20 uur voor de tv te zitten, starten veel mensen een aflevering wanneer het hen past, vaak meerdere na elkaar. Binge-watching is daardoor niet alleen een kijkgewoonte, maar ook een vorm van planning: een reeks wordt in een weekend of een paar avonden afgewerkt.

Publieke omroepen en de strijd om het moment

Publieke omroepen zitten in een lastige positie. Ze hebben een lineaire opdracht, maar moeten ook online bereik opbouwen. Programmatie wordt daardoor een mengeling: sommige titels komen op een vast uur om een gedeeld moment te creëren, andere staan meteen online om kijkers niet te verliezen aan streamingdiensten. Het resultaat is dat de lineaire zender minder het enige kanaal is en meer een van de plekken waar een programma te vinden is.

Voor de kijker betekent dat meer keuze, maar ook minder vanzelfsprekende gedeelde momenten. De cliffhanger werkt nog steeds, alleen niet meer op dezelfde manier: hij moet nu concurreren met de verleiding om gewoon de volgende aflevering te starten.