Sieraden van gerecycled glas: Marokkaanse scherven worden kleur

In de medina's van Marokko duiken steeds meer ambachtelijke werkplaatsen op waar glasscherven en flessen worden omgesmolten tot kralen, hangers en armbanden. Het procedé is eenvoudig maar vraagt geduld: het glas wordt gesorteerd op kleur, gewassen en in kleine stukjes gebroken. Daarna gaat het in een oven die temperaturen haalt van 800 tot 900 graden Celsius, genoeg om het glas zacht te maken zonder het te laten koken.

Van scherf tot kraal

Het gesmolten glas wordt met een metalen staafje uit de oven gehaald en direct gevormd. De ambachtsman draait het materiaal om een hittebestendige pin, waardoor een gat ontstaat dat later dient om de kraal aan een koord te rijgen. Tijdens het draaien kan hij met een tweede staafje lijnen of stippen aanbrengen. Na het vormen gaat het stuk langzaam afkoelen in een speciale oven, anders barst het.

De techniek lijkt op die van glasblazers, maar verschilt in schaal: geen grote vazen of ruiten, wel kleine, precieze objecten. Veel werkplaatsen werken met een gasbrander in plaats van een grote oven, wat het mogelijk maakt om ook op straat of op markten te werken.

Waar komen de scherven vandaan

Het basismateriaal is afval dat lokaal wordt ingezameld. Kapotte flessen van water, olijfolie of frisdrank, glasscherven van huishoudens en soms restanten uit glasfabrieken. In Marokko belandt een groot deel van dat glas normaal op straat of op stortplaatsen, omdat er weinig gescheiden inzameling is. De werkplaatsen kopen de scherven op bij verzamelaars of krijgen ze van buurtbewoners.

De kleuren zijn daardoor niet altijd voorspelbaar: groen van wijnflessen, bruin van bierflessen, helder van waterflessen. Voor felle kleuren zoals blauw of rood wordt soms nieuw glas of kleurstof toegevoegd, maar veel ambachtslieden blijven bij de tinten die het afval zelf levert.

Kleurenpracht en variatie

Het eindresultaat is allesbehalve uniform. Elke kraal heeft een eigen kleurverloop, afhankelijk van de dikte van het glas en de temperatuur in de oven. Groene scherven worden na het smelten vaak dieper van kleur, bruin glas krijgt een warme amberkleur. Door verschillende kleuren glas in lagen te stapelen, ontstaan strepen en vlekken die bij het draaien in elkaar overlopen.

Die variatie is meteen het handelsmerk: geen twee kralen zijn identiek. Voor toeristen is dat een aantrekkelijk verhaal, en voor de ambachtslieden een reden om niet te veel te standaardiseren.

Ambachtelijke werkplaatsen

De werkplaatsen zijn vaak klein: een ruimte met een oven, een werkbank en een paar kisten met gesorteerd glas. In steden als Marrakech, Fez en Essaouira zijn er te vinden in de buurt van de souks. Sommige ambachtslieden werken alleen, andere leiden er een paar leerlingen op. Het werk is seizoensgebonden: in de zomer is het te heet om lang bij de oven te staan, in de winter draait de productie op volle toeren.

De sieraden worden verkocht op markten, in kleine winkeltjes en via sociale media. De prijs hangt af van het aantal kralen en de gebruikte kleuren, maar blijft doorgaans betaalbaar omdat het basismateriaal gratis of goedkoop is.

Voor wie in België woont: gelijkaardige technieken duiken ook op in Europese glasateliers, maar de Marokkaanse variant onderscheidt zich door het gebruik van lokaal afval en de typische kleurenmix. Een rechtstreekse vergelijking is moeilijk omdat de grondstof hier anders wordt ingezameld.