Onderwaterdrones brengen scheepswrakken naar de huiskamer
Dankzij ROV's en fotogrammetrie worden diepgelegen scheepswrakken toegankelijk voor onderzoekers en publiek zonder menselijke duikers.
De diepzee begint op een diepte van 200 meter, waar het zonlicht niet meer doordringt en de waterdruk te hoog is voor recreatieve duikers. Archeologen maken daarom steeds vaker gebruik van Remotely Operated Vehicles (ROV's). Deze toestellen zijn uitgerust met camera's die beelden in 4K-resolutie vastleggen, waardoor details van houten constructies of ladingen zichtbaar worden zonder dat er fysieke menselijke aanwezigheid nodig is. De drones worden via een kabel vanaf een schip bestuurd, wat missies van meerdere uren mogelijk maakt.
In de Belgische Noordzee liggen naar schatting 280 geregistreerde wrakken, variërend van vissersboten tot onderzeeërs uit de Eerste Wereldoorlog. Het Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ) zet gespecialiseerde robots in om deze locaties te monitoren zonder de kwetsbare ecosystemen rond de wrakken te verstoren. Waar een professionele duikbeurt in de Noordzee vaak beperkt is door sterke stroming en beperkt zicht, kan een drone stabiel blijven hangen om precieze metingen uit te voeren.
Digitale kopieën via fotogrammetrie
Een cruciale techniek bij deze missies is fotogrammetrie, waarbij duizenden overlappende foto's worden omgezet in een driedimensionaal model. Een algoritme berekent de exacte positie van elk punt op basis van de camerahoek en de brandpuntsafstand van de lens. Hierdoor ontstaat een digitaal wrak dat tot op de millimeter nauwkeurig is. Deze modellen dienen als nulmeting om te zien hoe snel een schip vergaat door corrosie of stroming.
Omdat de data digitaal zijn, kunnen onderzoekers wereldwijd samenwerken aan hetzelfde wrak zonder hun kantoor te verlaten. De bestanden worden vaak gedeeld via open-access platformen, waardoor ook het grote publiek de locaties virtueel kan bezoeken. Dit proces van digitalisering zorgt ervoor dat de historische informatie bewaard blijft, zelfs als het fysieke wrak door natuurlijke processen volledig verdwijnt.
Behoud door observatie
Het bergen van objecten uit zout water is een kostbaar proces waarbij hout direct moet worden behandeld met polyethyleenglycol (PEG) om te voorkomen dat het bij blootstelling aan lucht uit elkaar valt. Drones bieden een alternatief door wrakken *in situ* te laten liggen en enkel visueel te documenteren. Sensoren op de ROV kunnen bovendien de zuurtegraad (pH) en het zoutgehalte van het omringende water meten om de staat van het erfgoed te monitoren.
De kosten voor een basismodel onderwaterdrone zijn de afgelopen jaren gedaald tot het niveau van een degelijke laptop, waardoor ook kleinere erfgoedverenigingen deze technologie kunnen inzetten. Voor professionele diepzee-archeologie worden echter toestellen gebruikt die bestand zijn tegen een druk van meer dan 100 bar. Deze democratisering van technologie zorgt ervoor dat de kaart van onze maritieme geschiedenis sneller en gedetailleerder wordt ingevuld dan ooit tevoren.