Maté in Uruguay: delen uit één kalebas

In Uruguay is maté geen drankje dat je alleen drinkt. De kalebas gaat rond, en wie hem doorgeeft, houdt hem even vast. Dat doorgeven heeft een naam: rondar. De kalebas gaat met de klok mee, van hand tot hand, en iedereen drinkt tot de bodem leeg is. De cebador, degene die schenkt, vult telkens opnieuw aan met warm water uit de thermoskan. Dat schenken heet cebar. Zonder cebador geen ronde, en zonder ronde geen maté.

Cebar: de schenker bepaalt het tempo

De cebador is geen gastheer die bedient, maar de spil van het ritueel. Hij of zij bepaalt hoeveel water er in de kalebas gaat, hoe warm het is en hoe snel de ronde gaat. Een goede cebador zorgt dat de maté niet te vol raakt en dat de bombilla, het metalen rietje, niet verstopt. Wie de kalebas krijgt, drinkt hem in één keer leeg en geeft hem terug. De cebador vult aan en geeft door aan de volgende. Zo blijft de ronde draaien, soms een uur lang.

Op het platteland, in de provincies langs de Río de la Plata, is de ronde kleiner en stiller. Daar drinkt men maté bij het werk, tussen de dieren of op het land, en gaat de kalebas van hand tot hand zonder veel woorden. In Montevideo, in de kantoren en op de universiteit, is de ronde groter en drukker. Daar staat de thermoskan op het bureau en gaat de maté rond tijdens vergaderingen of pauzes. De cebador is dan vaak dezelfde persoon, dag na dag.

Rondar: de kalebas als sociaal contract

Rondar betekent letterlijk rondgaan, maar het is ook een sociale verplichting. Wie de kalebas aanneemt, drinkt hem leeg. Wie hem leeg teruggeeft, krijgt hem opnieuw gevuld. Er wordt niet bedankt bij elke slok, want dat zou de ronde onderbreken. Een simpel "gracias" betekent in deze context dat je stopt met drinken. Wie wil stoppen, zegt het en geeft de kalebas terug zonder hem leeg te drinken.

In familieverband is de ronde een dagelijks terugkerend moment. Op zondagochtend, na het eten of bij het vallen van de avond gaat de maté rond aan de keukentafel. Grootouders, ouders en kinderen drinken uit dezelfde kalebas. De cebador is vaak de oudste of degene die het dichtst bij de thermoskan zit. Het ritueel markeert het begin en het einde van de dag, en het houdt het gezelschap bij elkaar zonder dat iemand iets hoeft te zeggen.

Op het werk heeft de ronde een andere functie. De maté gaat rond tijdens de pauze, en wie de cebador is, bepaalt wie er aanschuift. Een collega die de kalebas aanneemt, hoort erbij. Een collega die weigert, blijft buiten de ronde. In Montevideo wordt dat verschil opgemerkt, ook al zegt niemand er iets van. De maté is daarmee een stille graadmeter voor wie deel uitmaakt van de groep.

Een ritueel dat zich moeilijk laat exporteren

Buiten Uruguay is maté vooral een drankje, verkocht in zakjes of blikjes. De ronde, de cebador en de kalebas die van hand tot hand gaat, reizen zelden mee. Wie in het buitenland maté drinkt, doet dat vaak alleen, uit een eigen kalebas met een eigen bombilla. Het sociale ritueel blijft dan achter in Montevideo, op het platteland en aan de keukentafel.