Allemansrätten onder druk: wildkamperen in Zweden wringt met natuur en Sámi

Wat allemansrätten wel en niet toestaat

In Zweden mag je vrij over andermans grond wandelen, fietsen en kamperen, zolang je de natuur niet beschadigt en geen overlast veroorzaakt. Dat is het allemansrecht, of *allemansrätten*. Het is geen wet, maar een gewoonterecht dat in de grondwet en de milieuwet is verankerd. Je mag maximaal twee opeenvolgende nachten op dezelfde plek staan, mits je uit het zicht van woningen blijft en geen tekenen van verblijf achterlaat. Vuur maken mag alleen als het veilig is en niet in droge periodes; in veel gemeenten geldt dan een tijdelijk verbod. Afval moet je meenemen, ook etensresten. Honden moeten aangelijnd zijn tussen 1 maart en 20 augustus, wanneer het wild jongen heeft.

Druk op Norrland en Lapland

De populairste wildkampeerplekken liggen in Norrland en Lapland, waar de natuur uitgestrekt is maar kwetsbaar. Sinds de pandemie trekken meer Zweden en buitenlandse toeristen met campers en tenten naar het noorden. Vooral langs de E10 en in de buurt van nationale parken zoals Abisko en Sarek ontstaan informele campings. De Zweedse milieubeschermingsdienst (Naturvårdsverket) waarschuwt dat bodem en vegetatie op de toendra traag herstellen. Vertrapte korstmossen doen er decennia over om terug te groeien. Recreatiedruk verstoort ook het broedseizoen van vogels en het paargedrag van rendieren.

Vuilnis, vuur en de rechten van de Sámi

De Sámi, de inheemse bevolking van Zweden, zien hun weidegronden en heilige plaatsen aangetast. Rendierhoeders klagen over kampeerders die hekken openlaten, honden los laten lopen en vuur maken in droge periodes. De Sámi hebben geen exclusief recht op de grond, maar hun rendierhouderij is beschermd. Toch botst dat met het allemansrecht, dat iedereen toegang geeft. In 2022 oordeelde de Zweedse hoogste rechtbank in de zaak Girjas dat het Sámi-dorp Girjas het recht heeft om zelf de jacht en visvangst in zijn gebied te beheren, wat de spanning met de staat en toeristen heeft vergroot. Sommige Sámi-gemeenschappen pleiten nu voor strengere regels, zoals een vergunningplicht voor kamperen in bepaalde gebieden. De Zweedse regering heeft nog geen wetswijziging doorgevoerd.

Wat je moet weten als je gaat

Wildkamperen in Zweden blijft mogelijk, maar de marge wordt kleiner. In beschermde natuurgebieden gelden vaak extra regels: zo mag je in nationaal parken alleen op aangewezen plekken kamperen. In Lapland zijn sommige routes en gebieden tijdens het calvingsseizoen (mei-juni) afgesloten voor publiek. Wil je zeker spelen, vraag dan bij het lokale toeristenbureau of bij de Sámi-gemeenschap welke zones je beter mijdt. Neem al je afval mee, gebruik een draagbare brander in plaats van een open vuur en houd afstand van rendieren. Het allemansrecht is een voorrecht, geen vrijbrief.