Palmharten oogsten zonder de palm te doden

In het Braziliaanse regenwoud halen gemeenschappen in deelstaten als Pará en Amazonas palmharten uit palmen die meerdere stammen vormen. Ze kappen één stam en laten de andere staan, zodat de plant blijft leven. Dat werkt alleen bij soorten die van nature uitstoelen, zoals de pupunha (*Bactris gasipaes*) en de açaí (*Euterpe oleracea*).

Eén stam, niet de hele palm

De techniek is simpel: de oogster kiest een volgroeide stam, snijdt die aan de voet door en haalt het hart eruit. De overige stammen van dezelfde plant groeien door. Bij eenstammige soorten, zoals de jussara (*Euterpe edulis*), doodt elke oogst de palm. Daarom komt jussara-palmhart vooral uit plantages of uit strikt beheerde gebieden, en niet uit wilde oogst.

Het verschil zit in de groeiwijze. Pupunha en açaí vormen clusters van stammen die elk apart kunnen worden geoogst. Jussara heeft één stam en sterft bij kap. Voor gemeenschappen die van de oogst leven, is dat het verschil tussen een hernieuwbare oogst en een eenmalige.

Wat de oogst betekent voor gemeenschappen

In Pará en Amazonas is palmhart een bron van inkomen en voedsel. De oogst gebeurt vaak in familieverband, met kennis die van generatie op generatie gaat: welke stam rijp is, hoe diep je snijdt, hoe je het hart schoonmaakt zonder het te beschadigen. Bij pupunha komt daar nog bij dat de plant ook vruchten levert, zodat dezelfde plant twee keer iets opbrengt.

De keerzijde is dat de vraag naar palmhart druk zet op de wilde populaties. Waar jussara wordt geoogst, verdwijnt de palm uit het bos. Waar pupunha en açaí worden beheerd, blijft de plant staan. De biologie van de soort bepaalt dus niet alleen de techniek, maar ook of de oogst vol te houden is.