Glasblazen in de Boheemse bergen: van mondgeblazen sierglas tot fabriekswerk
Rond Jablonec nad Nisou draait de glasindustrie al eeuwen op hout, water en familiegeheimen. Het ambacht overleeft, maar anders dan vroeger.

Rond Jablonec nad Nisou, in het noorden van Tsjechië, staat glasblazen al eeuwen op hout en water. De bergbeekjes leverden de kracht om blaasbalgen en slijpwielen aan te drijven, het nabije bos het hout voor de ovens. Zonder die twee was er geen glas.
Het dorp als fabriek
In de 17e en 18e eeuw stonden de glasovens in de bossen zelf, niet in de steden. Een oven brandde dag en nacht en vrat enorme hoeveelheden hout, dus verhuisde de productie zodra de omgeving was kaalgekapt. Hele dorpen leefden van één oven: de glasblazers, de houthakkers, de pottenbakkers die de smeltkroezen maakten.
De beekjes deden de rest. Een waterrad dreef de blaasbalg aan die de oven op temperatuur hield, en later ook de slijpmolens waar het glas zijn facetten kreeg. Jablonec nad Nisou groeide daardoor uit tot het centrum van de glasbijouterie: kralen, knopen en imitatie-edelstenen die van daaruit naar de rest van Europa gingen.
Van sierglas naar fabrieksglas
In de 19e eeuw veranderde dat. De vraag naar drinkglas, flessen en industrieel glaswerk groeide sneller dan de kleine bosovens konden volgen. Er kwamen grotere fabrieken, eerst nog op hout, later op steenkool en gas. Het mondgeblazen sierglas werd daardoor duurder en zeldzamer, terwijl het alledaagse glas uit de fabriek kwam.
De kennis bleef wel in dezelfde families. Een glasblazer leerde het vak van zijn vader, niet op school. De temperatuur van de oven, de kleur van het glas in het licht, het moment waarop je moest blazen: dat ging over van hand tot hand, vaak zonder iets op papier te zetten. Kinderen stonden al jong aan de oven om aan te voelen hoe het glas reageerde.
Wat er vandaag overblijft
Na 1989 viel een groot deel van de Tsjechische glasindustrie weg door concurrentie uit Azië. Veel fabrieken rond Jablonec sloten of schakelden over op machinaal werk. Wat overblijft, zijn kleine werkplaatsen en familiebedrijven die het mondgeblazen werk levend houden, vaak voor sieraden, glaskunst en restauratie.
Het ambacht is daardoor duurder geworden dan het industriële alternatief, maar de herkomst is ook het verhaal: glas dat met de hand is geblazen uit een oven die op hout of gas brandt, in een regio waar dat al generaties gebeurt.






