Vrijwilligers maken natuurijs mogelijk: de stille helden achter het schaatsplezier
test
Als de winter in Vlaanderen zijn intrede doet en de temperaturen dagenlang onder nul duiken, beginnen schaatsliefhebbers hoopvol naar de weersvoorspellingen te kijken. Maar voordat er ook maar één schaats het ijs raakt, gebeurt er achter de schermen heel wat werk. Vrijwilligers en ijsmeesters spelen een cruciale rol om veilig schaatsen op natuurijs mogelijk te maken.
De traditie van de ijsmeester
In Vlaanderen is schaatsen op natuurijs alleen toegestaan na goedkeuring van de gemeente. En die goedkeuring komt er pas na een grondige controle door een ijsmeester. Deze traditie gaat ver terug. IJsmeesters zijn getrainde vrijwilligers of medewerkers die dagelijks, soms al vroeg in de ochtend, de ijsdikte meten op verschillende plekken van een vijver of ondergelopen weiland.
De vuistregels zijn streng: bij 0 tot 4 centimeter is het ijs levensgevaarlijk. Pas vanaf 8 centimeter is het veilig voor meerdere schaatsers. De ijsmeester noteert de diktes, controleert op zwakke plekken, en beslist of de baan opengesteld kan worden. Pas dan geeft de gemeente groen licht en verschijnt het bord SCHAATSEN MAG.
Kraenepoel in Aalter: een parel van vrijwilligerswerk
Een mooi voorbeeld is de Kraenepoel in Aalter. Deze ondiepe veldvijver van ongeveer 20 hectare is al decennialang een vaste plek voor schaatsliefhebbers. Wanneer het ijs dik genoeg is, wordt een schaatspiste van bijna 2 kilometer vrijgemaakt.
De gemeente Aalter werkt daarvoor samen met een groep toegewijde vrijwilligers. Zij vegen het ijs sneeuwvrij, markeren de veilige zones en helpen bij de praktische organisatie. De ijsmeesters van Aalter komen dagelijks in actie, vaak bij temperaturen ver onder het vriespunt, om de ijsdikte te meten en de kwaliteit van het ijs te controleren.
Het is typisch Vlaams: een groepje mensen dat uit liefde voor de traditie en de gemeenschap klaarstaat, weer of geen weer. Voor hen is het niet alleen schaatsen mogelijk maken, het is ook een stukje sociale verbinding.
Bleukensweide in Leest: van waterbuffer tot schaatsbaan
Ook in Leest, bij Mechelen, laten vrijwilligers zien hoe bijzonder natuurijs kan zijn. De Bleukensweide is een ondergelopen weiland dat dient als waterbuffer bij hevige regenval. Maar zodra de vorst invalt, verandert het in een van de mooiste natuurijsbanen van Vlaanderen.
In januari 2024 hielpen vrijwilligers mee met de aanleg van een 800 meter lange schaatspiste voor het Open Vlaams Kampioenschap. Het was een indrukwekkend gezicht: een perfect gladde ijsvloer midden in de natuur, tot stand gebracht door de inzet van lokale krachten.
De samenwerking tussen de stad Mechelen, het Agentschap Natuur en Bos en de polderbesturen toont hoe verschillende partijen de handen in elkaar slaan. Maar zonder de ijsmeesters en vrijwilligers die dagelijks het ijs controleren, onderhouden en veilig houden, zou er van schaatsen geen sprake zijn.
Ook in Limburg: de Wijers en De Maten
In Limburg is De Maten, een vijvergebied tussen Genk en Hasselt dat deel uitmaakt van het unieke vijvercomplex De Wijers, een vaste waarde voor natuurliefhebbers. Ook hier spelen vrijwilligers een belangrijke rol bij het toegankelijk houden van de natuur voor schaatsplezier.
Het gebied staat bekend om zijn grote, ondiepe vijvers die snel dichtvriezen. Bij strenge vorst kunnen schaatsers er kilometers afleggen over het ijs, omringd door de rust van de Limburgse natuur. De lokale ijsmeesters volgen de ijsdikte op de voet en werken samen met Natuurpunt-vrijwilligers om de veiligheid te garanderen.
Meer dan alleen meten: de warme kant van natuurijs
Wat de ijsmeesters en vrijwilligers doen, is meer dan alleen veiligheid garanderen. Zij zijn het gezicht van het natuurijs. Zij ontvangen de schaatsers met een kop koffie, wisselen ervaringen uit en houden een oogje in het zeil. In veel gemeenten ontstaat er tijdens de koude winterdagen een heuse sfeer van gezelligheid en saamhorigheid.
In Aalter vertellen vrijwilligers dat de dagen dat de Kraenepoel open is, voelen als een feest. Grootouders leren hun kleinkinderen schaatsen, vrienden komen samen, en er worden spontane wedstrijdjes gehouden. De vrijwilligers zorgen dat de baan in topconditie blijft, zodat iedereen optimaal kan genieten.
Zelf ook helpen?
Voor wie na het lezen van dit verhaal ook zin heeft om de schaatsen te onderbinden en een handje te helpen: heel wat gemeenten zijn op zoek naar vrijwilligers voor de wintermaanden. Je hoeft geen expert te zijn. Vaak is het gewoon een kwestie van een paar uur je tijd geven om het ijs te helpen vegen, de baan vrij te maken of bezoekers wegwijs te houden.
En wie al iets meer ervaring heeft? Die kan een opleiding tot ijsmeester volgen en zelf de controles uitvoeren. In Nederland bestaat het Gilde van Natuurijsmeesters, een netwerk dat deze vrijwilligers ondersteunt. In Vlaanderen zijn het vooral de lokale besturen en natuurverenigingen die de opleiding en coördinatie op zich nemen.
Een traditie om te koesteren
Schaatsen op natuurijs is iets magisch. Het is de stilte van een bevroren vijver, het kraken van het ijs onder je schaatsen, de koude lucht op je wangen. Maar achter die magie schuilt hard werk. Vrijwilligers, ijsmeesters en lokale besturen maken het mogelijk dat jong en oud veilig kunnen genieten van deze oer-Vlaamse wintertraditie.
Dus de volgende keer dat het lang vriest en je het ijs op gaat? Denk dan even aan de man of vrouw die in de vroege ochtend, met een priem in de hand, controleerde of het veilig was. De vrijwilliger die de baan sneeuwvrij maakte. De ijsmeester die de dikte noteerde bij -7 graden. Zij zijn de stille helden van elk schaatsseizoen.
En als je ze ziet? Steek dan even je hand op. Zij verdienen een dikke pluim.
