Slapen in een watertoren: industrieel erfgoed wordt logeeradres

Van waterreservoir naar slaapkamer

Een watertoren is een gebouw dat zijn functie verloor. Zodra een gemeente overschakelt op een nieuw waternet, blijft er een betonnen of gietijzeren kolom staan die niemand meer nodig heeft. Sinds een paar jaar duiken er omgebouwde exemplaren op als vakantiehuis, B&B of groepsverblijf. De logica is simpel: de structuur is er al, de locatie is vaak groen, en de vorm valt op.

Langs het Albertkanaal staan tientallen watertorens, gebouwd tussen ruwweg 1900 en 1970. Ze dienden om het kanaalwater onder druk naar omliggende gemeenten te pompen. Veel zijn beschermd of opgenomen in een inventaris. Dat maakt verbouwen mogelijk, maar niet vrij: een beschermd gebouw mag je niet zomaar doorboren of bekleden. Ramen bijplaatsen in een betonnen wand vraagt een vergunning en een erfgoedadvies. Wie een watertoren koopt, koopt dus ook een procedure.

Beton, gietijzer en de regels

De oudere torens hebben een gietijzeren kuip of een gemetselde schacht. De jongere zijn in gewapend beton gestort, met een karakteristieke taps toelopende vorm. Dat beton is moeilijk te doorbreken zonder de wapening te raken. Een omgebouwde toren krijgt daarom vaak een nieuwe binnenconstructie die losstaat van de buitenwand, zodat de schil onaangeroerd blijft. Dat is duurder dan een gewone renovatie, maar het is de enige manier om een beschermd gebouw te mogen bewonen.

In Duitsland bestaat een traditie van zulke herbestemmingen. De watertoren van Wülfrath, in Noordrijn-Westfalen, is een bekend voorbeeld van een toren die als woon- en verblijfsruimte werd ingericht. In het Verenigd Koninkrijk zijn er tientallen, van Londen tot Schotland, die als vakantiehuis worden verhuurd. Het patroon is overal hetzelfde: een gemeente of een privé-eigenaar zoekt een functie die het gebouw in stand houdt zonder het te verminken.

Wat de buurt ervan vindt

Een watertoren staat meestal alleen, aan de rand van een dorp of in een park. Dat maakt hem geschikt voor verblijf: er is geen directe overlast voor buren. Maar het gebouw is vaak een herkenningspunt. Bewoners noemen hem bij naam, ook als hij al decennia leegstaat. Een verbouwing tot logeeradres betekent dan ook meer dan een bouwvergunning: het is een publiek gebouw dat privé wordt. In sommige dossiers leidt dat tot discussie over toegankelijkheid en over het uitzicht dat verdwijnt.

Voor de reiziger is het aanbod klein en de prijs navenant. Reken op een honderdtal euro per nacht voor een torenkamer, meer voor een volledige toren. Wie wil boeken, kijkt best naar de erfgoedstatus van het gebouw: een beschermde toren heeft vaak minder kamers en strengere regels dan een toren die alleen in een inventaris staat.

Bronnen

• Visit Flanders, erfgoed en overnachten in Vlaanderen
• Watertoren Wülfrath, voorbeeld van herbestemming in Duitsland
• The Landmark Trust, Britse organisatie die erfgoed verhuurt