De verborgen waterpaleizen onder de straten van Istanbul
Ontdek de architectuur van de Byzantijnse waterreservoirs in Istanbul, waar antieke zuilen en ingenieuze techniek samenkomen onder de grond.
De Basilica Cisterne in Istanbul steunt op 336 marmeren zuilen die elk negen meter hoog zijn. Dit ondergrondse reservoir werd in de zesde eeuw gebouwd onder het bewind van keizer Justinianus I, op de fundamenten van een eerdere basilica. Het bouwwerk heeft een rechthoekige vorm van 140 meter lang en 70 meter breed, wat resulteert in een totale oppervlakte van bijna 10.000 vierkante meter.
De muren van het reservoir zijn opgetrokken uit vuurvaste bakstenen en hebben een dikte van vier meter. Om de constructie waterdicht te maken, brachten de bouwers een dikke laag speciale mortel aan. De zuilen staan opgesteld in twaalf rijen van elk 28 stuks, met een onderlinge afstand van vier meter. Veel van deze zuilen zijn afkomstig van oudere Romeinse tempels, wat de variatie in kapiteelstijlen zoals de Korinthische en Ionische orde verklaart.
Hergebruik van antieke materialen
In de noordwestelijke hoek van de cisterne bevinden zich twee opvallende blokken met het hoofd van Medusa. Eén hoofd is ondersteboven geplaatst en het andere ligt op zijn zij, wat volgens historici diende om de directe blik van het monster te neutraliseren. Deze blokken fungeren als sokkels voor de zuilen en zijn gemaakt van marmer dat waarschijnlijk uit een laat-Romeins gebouw werd gerecupereerd.
De watervoorziening van de stad was afhankelijk van het Valens-aquaduct, dat water aanvoerde vanuit het Belgrado-bos op ongeveer 19 kilometer afstand. Dit systeem was essentieel omdat Istanbul, het toenmalige Constantinopel, geen eigen zoetwaterbronnen binnen de stadsmuren had. Voor een bezoek aan deze locaties betaal je een toegangsprijs die varieert naargelang het tijdstip, waarbij de actuele tarieven en openingsuren te raadplegen zijn op de officiële website van het beheer.
De techniek achter de opslag
Naast de bekende Basilica Cisterne liggen er honderden kleinere reservoirs verspreid onder de stad, zoals de Cisterne van Philoxenos. Dit reservoir telt 224 zuilen en werd gebouwd in de vierde eeuw. De opslagcapaciteit van de Basilica Cisterne alleen al bedraagt ongeveer 80.000 kubieke meter water, wat destijds voldoende was om het keizerlijk paleis en de omliggende wijken tijdens belegeringen van water te voorzien.
Wie vanuit België deze architectuur wil bestuderen, kan rechtstreeks vliegen van Brussels Airport naar Istanbul Airport in ongeveer drieënhalf uur. In Vlaanderen vind je geen vergelijkbare ondergrondse kathedralen, maar wel historische waterkelders zoals die onder het Antwerpse stadhuis of de Gentse Sint-Baafsabdij. Hoewel deze qua schaal kleiner zijn, delen ze de functionele baksteenarchitectuur die nodig is om waterdruk te weerstaan.
