De textielmarkten van Guatemala: waar kleding een taal is
Op de markten van Chichicastenango en Sololá draagt elke huipil de code van een dorp. Weven is er geen ambacht maar een identiteit.
Op donderdag en zondag vult de markt van Chichicastenango het centrale plein. Tussen de kraampjes met groenten en aardewerk hangen de huipils: korte, rechthoekige blouses die Maya-vrouwen over hun hoofd aantrekken. De kleuren en patronen verschillen per dorp, soms per gemeenschap. Wie de code kent, leest aan iemands kleding waar die vandaan komt.
Een huipil als identiteitskaart
De huipil wordt op een rugweefgetouw gemaakt, een techniek die de Maya al voor de Spaanse verovering gebruikten. Twee of drie rechthoekige lappen worden aan elkaar genaaid, met een opening voor het hoofd. De corte is de lange, omgeslagen rok die eronder wordt gedragen, vaak met verticale strepen of ruiten.
De motieven zijn niet louter decoratief. Ruiten verwijzen naar het universum, slangen naar wijsheid, vogels naar de verbinding tussen hemel en aarde. Elke streek heeft haar eigen kleurenpalet: in Sololá overheerst diep rood en indigo, in Chichicastenango zie je felle roze en gele draden. De patronen worden mondeling doorgegeven, van moeder op dochter, achter het weefgetouw.
Wat de markt verkoopt
Op de markt van Chichicastenango liggen de prijzen voor een eenvoudige huipil rond 150 tot 300 quetzales, omgerekend ongeveer 18 tot 36 euro. Een fijn geweven stuk met veel borduurwerk kan oplopen tot meer dan 1.000 quetzales. Onderhandelen is gebruikelijk, maar niet eindeloos: de verkoopster weet wat haar werk waard is.
In Sololá, aan het Meer van Atitlán, is de markt kleiner en minder toeristisch. Daar zie je vooral vrouwen uit omliggende dorpen die hun eigen productie verkopen. De kleuren zijn er donkerder, de stoffen zwaarder. Wie een huipil koopt die echt gedragen is, krijgt er soms de kleine herstellingen bij die het stuk zijn geschiedenis geven.
Van weefgetouw tot kledingkast
Het weven gebeurt nog altijd grotendeels thuis. Een vrouw begint vaak op jonge leeftijd en doet er weken over om één stuk af te werken. De draden worden geverfd met natuurlijke pigmenten of, steeds vaker, met synthetische kleurstoffen die sneller en goedkoper zijn. Dat verandert het palet: sommige traditionele tinten verdwijnen omdat de planten die ze leverden niet meer worden gekweekt.
Voor bezoekers is de verleiding groot om een huipil als souvenir mee te nemen. Let dan op de afwerking: een echt handgemaakt stuk heeft onregelmatige steken en een patroon dat aan beide zijden doorloopt. Een machinaal exemplaar is gelijkmatiger en vaak goedkoper, maar draagt de code van geen enkel dorp.
