De vissersdorpjes die Kroatië overslaat

Komiža op Vis is de plek waar de sardinevisserij in Kroatië begon. In de negentiende eeuw bouwde het dorp een fabriek die vis in olie verpakte, lang voordat toeristen het eiland ontdekten. De boten die nu in de haven liggen, zijn kleiner en de vangsten kleiner, maar de aanvoer gebeurt nog altijd 's ochtends vroeg, wanneer de wind nog niet is komen opzetten.

Wat de wind bepaalt

De Adriatische kust wordt getekend door de bura, een koude, valwind die van de bergen het water op jaagt, en de jugo, een warme zuidenwind die vochtig weer brengt. Voor vissers is dat geen weetje maar een rooster: bij bura blijven de boten binnen, bij jugo wagen de grotere schepen zich verder uit de kust. Op Vis betekent dat een seizoen dat niet door de kalender wordt bepaald maar door de windrichting. Wie in Komiža een dag wil plannen, kijkt beter naar de lucht dan naar de agenda.

Vrboska, het dorp dat niet groeide

Vrboska op Hvar ligt aan een smalle inham die aan beide kanten dichtslibt met pijnbomen. Het dorp heeft een kerk met een versterkte toren, gebouwd omdat de kust hier eeuwenlang kwetsbaar was voor aanvallen vanaf zee. De vissershaven is nooit een grote haven geworden. Dat is precies waarom het er nu rustig is: de scheepvaart koos andere routes, en Vrboska bleef achter met zijn eigen maat.

Pelješac en de leegloop

Het schiereiland Pelješac is met het vasteland verbonden sinds de brug bij Komarna in 2022 opende. Daarvoor hing het dorp vast aan veerboten en aan de wijn die er verbouwd wordt. De sardinevisserij op Pelješac is kleiner dan op Vis, maar dezelfde beweging is er zichtbaar: jonge mensen trekken weg, naar Split, naar Zagreb, of verder. De huizen blijven staan, de boten blijven liggen, en in de zomer komen de eigenaars terug.

Emigratie is geen nieuw verhaal aan deze kust. In de negentiende en twintigste eeuw trokken vissers uit Komiža naar de Verenigde Staten en naar Australië, waar ze hun netten en hun kennis meenamen. Wat overbleef, was een dorp dat van de zee leefde en van de terugkeer in de zomer. Die dubbele beweging, wegtrekken en terugkomen, bepaalt nog altijd het ritme van de kleinere havens.

Wat je er vindt

De dorpen liggen niet op de routes van de grote veerboten en cruiseschepen. Komiža bereik je via Vis, dat zelf al een overtocht vraagt. Vrboska ligt op Hvar maar buiten de hoofdweg naar Hvar-stad. Pelješac is sinds de brug bereikbaar met de auto, maar de dorpen aan de zuidkant blijven stil buiten het hoogseizoen.

Wie er komt, vindt geen promenade met winkels maar een haven waar de vis 's ochtends wordt binnengebracht en 's middags wordt schoongemaakt. De restaurants serveren wat die dag is gevangen, niet wat het menu voorschrijft. Dat is geen concept, het is wat overblijft wanneer de grote toeristenstroom een andere afslag neemt.