De ijsbaan op het meer: traditie, ijsdikte en vrijwilligers

Natuurlijk ijs

Elke winter, zodra de temperatuur onder nul zakt, begint het meer dicht te vriezen. De aangroei van het ijs gaat traag: eerst een dun laagje, dan dikker. Wind en stroming vertragen het proces, sneeuw werkt isolerend. Op ondiepe meren groeit het ijs sneller dan op diepe. Vrijwilligers meten de dikte op vaste punten, vaak met een ijsboor en een meetlint. Ze controleren niet alleen de dikte, maar ook de kwaliteit: zwart ijs is sterk, wit ijs bros. Pas bij een veilige dikte, vaak minimaal 12 centimeter, gaat de baan open. Dat is geen vaste regel, elke organisatie hanteert eigen normen.

Vrijwilligers aan het werk

In dorpen als Earnewâld in Friesland en op het Zweedse meer Runn controleren vrijwilligers dagelijks. Ze boren gaten, meten, noteren. Bij dooi of regen sluiten ze de baan direct. De veiligheid staat voorop, maar de traditie lokt duizenden schaatsers. Zodra het ijs dik genoeg is, gaan de eerste tochten van start. Soms is dat maar een paar dagen per winter. De vrijwilligers zijn vaak verenigd in een ijsclub, die ook de baan uitzet en onderhoudt. Zonder hen geen ijsbaan.

Jaarlijkse tradities

In Friesland is de Elfstedentocht de bekendste, maar die gaat alleen door bij extreem strenge vorst. Dorpen langs de route organiseren dan hun eigen tochten. In Zweden is de Vikingarännet op het Mälarmeer een jaarlijks terugkerend evenement, afhankelijk van de ijsdikte. Ook daar meten vrijwilligers. De traditie leeft, maar de laatste jaren valt de vorst soms uit. Dan blijft de ijsbaan dicht. Voor deelnemers is dat een teleurstelling, voor de vrijwilligers een kwestie van geduld. Zodra het kan, gaan ze weer het ijs op.