Hoe ultralopen het menselijk metabolisme tijdelijk ontregelt

Wie langer dan zes uur aan een stuk loopt, vraagt meer van zijn lichaam dan een gewone sportprestatie. Bij ultralopen verschuift de focus van het metabolisme volledig naar overleving, waarbij de hormonale balans en de energievoorziening ingrijpend veranderen.

De uitputting van glycogeen

Het menselijk lichaam kan ongeveer 2.000 calorieën aan glycogeen opslaan in de lever en de spieren. Bij een ultraloop is deze voorraad vaak na twee tot drie uur volledig opgebruikt. Omdat het lichaam niet snel genoeg koolhydraten kan opnemen om het tempo bij te houden, schakelt het metabolisme over op een verhoogde vetverbranding.

Deze omschakeling is echter niet zonder risico. Wanneer de vetverbranding de primaire energiebron wordt, daalt de maximale intensiteit die een loper kan volhouden. Bovendien kan bij een tekort aan brandstof gluconeogenese optreden, waarbij het lichaam spiereiwitten afbreekt om alsnog glucose aan te maken voor de hersenen.

Hormonale stress en celherstel

Extreme duurinspanningen lokken een sterke hormonale respons uit. Het gehalte aan cortisol, het stresshormoon, stijgt aanzienlijk en blijft vaak tot uren na de finish hoog. Dit hormoon helpt om energie vrij te maken, maar onderdrukt tegelijkertijd het immuunsysteem en vertraagt het eerste celherstel.

Op cellulair niveau ontstaat er schade aan de spiervezels, wat meetbaar is door verhoogde concentraties van het enzym creatinekinase in het bloed. Het lichaam reageert hierop met een ontstekingsreactie die noodzakelijk is voor herstel, maar die bij ultralopers vaak dagenlang aanhoudt. De nieren krijgen het hierbij extra zwaar te verduren omdat ze de afvalstoffen van de spierafbraak moeten filteren.

Impact op de spijsvertering

Tijdens een ultraloop wordt tot 80 procent van het bloedvolume naar de werkende spieren en de huid gestuurd om af te koelen. Hierdoor krijgen de maag en darmen aanzienlijk minder zuurstofrijk bloed. Dit leidt vaak tot gastroparese, waarbij de maaglediging vertraagt, of tot beschadigingen aan de darmwand. Dit verklaart waarom veel lopers na verloop van tijd geen vast voedsel meer kunnen verdragen, wat de metabole uitdaging nog groter maakt.