Bladgoud op aardewerk: de Osmaanse traditie die in İznik en Kütahya wordt doorgegeven
Van de Osmaanse paleizen tot de ateliers van vandaag: hoe bladgoud op geglazuurd aardewerk wordt aangebracht en waarom families de techniek blijven doorgeven.

In de ateliers van İznik en Kütahya wordt aardewerk nog altijd met bladgoud beschilderd, een techniek die teruggaat op de Osmaanse hofateliers. Het vergulden van geglazuurd oppervlak vereist een aparte aanpak: het bladgoud wordt niet in de glazuurlaag gebakken, maar op het afgewerkte stuk aangebracht.
De techniek: goud op glazuur
Het aanbrengen van bladgoud op een geglazuurd oppervlak gebeurt in stappen. Eerst wordt het aardewerk gebakken en geglazuurd. Daarna brengt de ambachtsman een fixeermiddel aan, vaak een mengsel op basis van Arabische gom of een speciaal medium, op de plaatsen waar het goud moet komen. Het uiterst dunne bladgoud wordt met een penseel opgenomen en voorzichtig op het kleverige oppervlak gelegd. Zodra het droog is, wordt het overtollige goud weggeborsteld en wordt het stuk voorzichtig gepolijst met een agaatsteen of een ander hard materiaal om de glans te versterken.
Omdat het goud op de glazuurlaag ligt en niet mee wordt gebakken, is het kwetsbaar. Het is geen laag die tegen de ovenbestendige glazuur kan. Dat betekent dat stukken met bladgoud niet in de vaatwasser kunnen en met de hand moeten worden schoongemaakt. De techniek vraagt dus niet alleen vakmanschap bij het aanbrengen, maar ook zorg bij het gebruik.
İznik en Kütahya: twee centra, één traditie
İznik, ten zuidoosten van Istanbul, was in de zestiende eeuw het belangrijkste productiecentrum van Osmaans keramiek. De stad stond bekend om zijn fijn beschilderde tegels en borden met bloemmotieven. Na een economische terugval verschoof het zwaartepunt naar Kütahya, dat tot vandaag een levendig aardewerkcentrum is gebleven. In beide steden zijn ateliers waar de techniek van het vergulden nog wordt toegepast, vaak in combinatie met traditionele motieven zoals tulpen, anjers en rozetten.
De Osmaanse traditie van vergulde keramiek was niet alleen decoratief. Vergulde stukken werden gebruikt aan het hof en in rijke huishoudens, en het goud benadrukte de waarde van het object. Vandaag de dag is het een ambacht dat vooral in familieateliers wordt doorgegeven.
Van vader op zoon
In Kütahya en İznik werken veel keramisten in familieverband. Kinderen groeien op tussen de draaischijf en de penselen en leren het vak van jongs af aan. Het vergulden is een van de laatste stappen die een leerling onder de knie krijgt, omdat het precisie en geduld vereist. Het is ook een stap die vaak door de meest ervaren leden van de familie wordt gedaan.
Die familiale overdracht is belangrijk voor het voortbestaan van de techniek. Het ambacht is arbeidsintensief en het materiaal, bladgoud, is duur. Toch blijven de ateliers bestaan, omdat de vraag naar handgemaakt, traditioneel aardewerk niet is verdwenen. Voor de Vlaamse lezer die in Turkije een atelier bezoekt: de stukken met bladgoud zijn herkenbaar aan de glans en het reliëf, en ze vragen een voorzichtige behandeling.






